Μερικές φορές ένα συναινετικό διαζύγιο δεν είναι τόσο απλό όσο φαίνεται. Το παρόν άρθρο εξετάζει την περίπτωση δύο Γάλλων πολιτών, οι οποίοι, στην προσπάθεια τους να χωρίσουν συναινετικά στην Ελλάδα, αναγκάστηκαν να προσφύγουν σε έναν περίπλοκο νομικό «ελιγμό», ώστε να κανονίσουν με νομική ασφάλεια τα περιουσιακά ζητήματα που προέκυπταν από τον χωρισμό τους. Συγχρόνως, το άρθρο θίγει ένα κενό της Ελληνικής νομοθεσίας, για την περίπτωση ξένων πολιτών, οι οποίοι διαμένουν στην Ελλάδα, επιθυμούν να χωρίσουν συναινετικά, αλλά δεν έχουν παντρευτεί εδώ ώστε να έχει καταχωρηθεί ο γάμος τους σε αρμόδιο ληξιαρχείο.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις του άρθρου 1441 ΑΚ, η λύση του γάμου επέρχεται νομικά μόνο με την κατάθεση της συμβολαιογραφικής πράξης λύσης στο ληξιαρχείο που είχε καταχωρηθεί ο γάμος. Τί συμβαίνει όμως όταν δεν υπάρχει τέτοιο ληξιαρχείο και τί σημαίνει αυτό για το σύστημα αναγνώρισης των συναινετικών διαζυγίων εντός του Ευρωπαϊκού χώρου στο πλαίσιο του Κανονισμού 1111/2019; Παρακάτω ακολουθεί μία σύντομη ανάλυση της υπόθεσης, την οποία το γραφείο μας χειρίστηκε με επιτυχία σε συνεργασία με το δικηγορικό γραφείο Παρισίων, Cabinet Copé-Bessis & Associés

Το νομικό ζήτημα

Σύμφωνα με το άρθρο 1441 του Αστικού Κώδικα η λύση του γάμου επέρχεται με την κατάθεση αντιγράφου της συμβολαιογραφικής πράξης στο ληξιαρχείο όπου έχει κατατεθεί η σύσταση του γάμου, ή με ενημέρωση του ληξιαρχείου με χρήση Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών. Αυτό σημαίνει πώς για να αναπτύξει νομικά ισχύ το διαζύγιο, δεν αρκεί απλώς η υπογραφή της πράξης συναινετικού διαζυγίου στον συμβολαιογράφο, αλλά πρέπει να κατατεθεί αυτή με φυσικό ή ψηφιακό τρόπο στο ληξιαρχείο όπου είχε κατατεθεί η σύσταση του (με απλά λόγια στο ληξιαρχείο, όπου δηλώθηκε ο γάμος).

Τί συμβαίνει όμως στην περίπτωση που ο γάμος δεν έλαβε χώρα στην Ελλάδα και κανένας από τους δύο συζύγους δεν έχει την ελληνική ιθαγένεια, με αποτέλεσμα η σύσταση του γάμου να μην έχει δηλωθεί σε κανένα Ελληνικό ληξιαρχείο; Η περίπτωση αυτή μάλιστα δεν είναι τόσο ασυνήθιστη στην πράξη, αφού οι πρόσφατες νέες μορφές «διαμονής» της ελληνικής νομοθεσίας λ.χ. για δικαιούχους golden visa, έχουν καταστήσει την χώρα μας έναν προσφιλή τόπο διαμονής για διεθνή ζευγάρια, χωρίς προηγούμενη σχέση με την χώρα μας, τα οποία όμως εγκαθιστάμενα εδώ καθιστούν την Ελλάδα χώρα συνήθους διαμονής τους για τις ανάγκες του Κανονισμού 1111/2019 για τις γαμικές διαφορές και τις διαφορές γονικής μέριμνας.

Στην περίπτωση των ζευγαριών αυτών δεν υπάρχει Ληξιαρχείο, στο οποίο θα μπορούσε να κατατεθεί η λύση του γάμου. Ούτε στο Ειδικό Ληξιαρχείο είναι δυνατή η καταχώριση της εν λόγω συμβολαιογραφικής πράξης, καθώς εκεί καταχωρούνται πράξεις που αφορούν τις μεταβολές στην προσωπική κατάσταση Ελλήνων, οι οποίες λαμβάνουν χώρα στην αλλοδαπή.

Μία πρώτη σκέψη για την επίλυση του ζητήματος θα ήταν η καταχώριση της πράξης σε αλλοδαπό ληξιαρχείο της χώρας καταγωγής των συζύγων, όπου είχε καταχωρηθεί η σύσταση του γάμου. Το άρθρο 1441 όμως δεν φαίνεται να έχει σχετική πρόβλεψη για ξένα ληξιαρχεία, με αποτέλεσμα το τελικό ζήτημα της επέλευσης ή όχι της έννομης συνέπειας της λύσης του γάμου να καθίσταται νομικά «επισφαλές».

Περαιτέρω, παρότι δεν χωρεί αμφιβολία ότι το Ελληνικό συμβολαιογραφικό διαζύγιο αναγνωρίζεται στα έτερα κράτη μέλη δυνάμει του ανωτέρω Κανονισμού, στην προκειμένη περίπτωση, καθίσταται ομοίως προβληματική η δυνατότητα έκδοσης του αναγκαίου για την αναγνώριση πιστοποιητικού του άρθρου 66 του Κανονισμού, το οποίο θα πρέπει να εκδοθεί από τον συμβολαιογράφο, για να αναγνωριστεί το διαζύγιο στο έτερο κράτος μέλος.

Το πιστοποιητικό αυτό είναι ανάγκη να αναφέρει την ημερομηνία κατά την οποία το εν θέματι έγγραφο είναι νομικά δεσμευτικό, η οποία στην περίπτωση μας δεν θα έχει ακόμη «υπάρξει», καθώς για να γίνει δεσμευτικό το έγγραφο (να επέλθει νομικά η συνέπεια της λύσης του γάμου), το έγγραφο θα πρέπει να έχει καταχωρηθεί σε ληξιαρχείο. Μία σκέψη θα ήταν να δηλωθεί ημερομηνία μεταγενέστερη (η ημερομηνία κατά την οποία το έγγραφο θα καταχωρηθεί στο αλλοδαπό ληξιαρχείο), αλλά και πάλι η λύση αυτή δεν στερείται νομικής αβεβαιότητας.

Η διαμεσολάβηση του ν. 4640/2019 και η προσφυγή στο δικαστήριο για την λύση του γάμου ως λύση.

Η λύση του γάμου δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διαμεσολάβησης. Αντικείμενο της όμως, το οποίο μπορεί να οδηγήσει στην έκδοση σχετικού εκτελεστού τίτλου, με ρόλο ισοδύναμο με αυτό του συμβολαιογραφικού διαζυγίου, μπορούν να αποτελέσουν τόσο οι περιουσιακές διαφορές των συζύγων όσο και οι τυχόν διαφορές σχετικά με την γονική μέριμνα των ανήλικων τέκνων τους. Αυτό σημαίνει ότι η διαμεσολάβηση του ν. 4640/2019 μπορεί να αποτελέσει μία ισάξια πρακτική λύση για τα παραπάνω ζευγάρια, τα οποία δεν φαίνεται να μπορούν να χρησιμοποιήσουν τις διατάξεις του Αστικού Κώδικα για την συναινετική λύση του γάμου τους.

Και το κεφάλαιο της λύσης του γάμου; Ως προς αυτό τα μέρη μπορούν να συμφωνήσουν στο πλαίσιο της διαμεσολάβησης να ασκήσουν αμφότερα από κοινού αγωγές διαζυγίου με κοινή ιστορική βάση ενώπιον του Δικαστηρίου και να παραιτηθούν αντίστοιχα από την άσκηση ενδίκων μέσων κατά της απόφασης που θα εκδοθεί. Πρόκειται για μία «κατ’ ανάγκη» συναινετική αντιδικία, η οποία δεν επισύρει τα προβλήματα της δικαστικής διαδικασίας, την οποία τα μέρη επιθυμούν να αποφύγουν, καθώς αυτά έχουν στην πραγματικότητα ήδη ρυθμίσει με το πρακτικό διαμεσολάβησης το σύνολο των διαφορών από τον γάμο τους.

Αντί επιλόγου

Όπως συνήθως, η πραγματικότητα των οικογενειακών σχέσεων υπερβαίνει τις υφιστάμενες νομικές ρυθμίσεις. Ο Έλληνας νομοθέτης, κατά την πρόβλεψη των διατάξεων του συναινετικού διαζυγίου, δεν θα μπορούσε να προβλέψει το κενό ρύθμισης στο οποίο θα βρίσκονταν πολίτες χωρίς σύνδεση με την Ελλάδα και οι οποίοι θα επιθυμούσαν παραταύτα να διαζευχθούν συναινετικά στην χώρα μας. Νομικές διατάξεις και νομική «γραφειοκρατία» καθίστανται συχνά ένα αδιαχώριστο «σύμπλεγμα» στην ευρωπαϊκή δικονομική έννομη τάξη και απαιτείται εξειδικευμένες γνώσεις, προκειμένου τα ζευγάρια και οι οικογένειας να μπορούν να προχωρήσουν στο καινούργιο τους ξεκίνημα με βεβαιότητα και ασφάλεια.